ARAŞTIRMADA ETİK

ARAŞTIRMADA ETİK

BİLİM ETİĞİNDE TEMEL İLKELER

1. Gerçeğe Uygunluk: Veriler, sadece bilimsel yöntemlerle yürütülen gerçek deney ve gözlemlerden elde edilir.

•              Verilerin değerlendirilmesinde, yorumların ve kuramsal sonuçların elde edilmesinde bilimsel yöntemler dışına çıkılmaz.

•              Bu yöntemlerle varılan sonuçlar saptırılamaz; elde edilmemiş sonuçlar araştırma sonuçları imiş gibi gösterilemez

2.Bilimsel Araştırmanın Zarar Vermemesi: Araştırmanın bireylere zarar vermemesi,

•              Bireylerin olası riskler konusunda açık şekilde bilgilendirilmesi ve deneye katılım kararının etki ve baskı olmaksızın özgürce alınması gerekir.

•              Deneyin deneklere, deneyi yapanlara, çevreye ve insan sağlığına zarar vermemesi gerekir

•              Hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalarda deney hayvanının gereksiz yere zarar ve acı görmemesi gözetilmelidir.

•              3. Sorumluluk ve Haklar: Bilim insanları araştırma sonuçları ile ilgili olarak toplumu bilgilendirmek, olası zararlı uygulamalar konusunda uyarmakla yükümlüdürler.

•              Kendi vicdani kanaatlerine göre zararlı sonuçlara ve onaylamadıkları uygulamalara yol açabilecek araştırmalara katılmamak bilim insanlarının hakkıdır.

•              4. Yazarlar: Araştırma sonuçları araştırmayı yapanların tümünün isimleriyle yayınlanır.

•              Araştırmanın tasarlanması, planlanması, yürütülmesi ve yayına hazırlanması aşamalarında etkin katkıda bulunmamış kişilerin isimleri yazar isimleri arasına katılamaz.

•              5. Kaynak Gösterme ve Alıntılar: Bilimsel yayınlarda ya da genel kamuoyuna dönük olarak yayınlanan her türlü makale, derleme, kitap ve benzeri yayınlarda daha önce yayınlanmış veya yayınlanmamış bir çalışmadan yararlanılırken, o çalışma bilimsel yayın kurallarına uygun biçimde kaynak olarak gösterilmelidir.

•              6. Bilim İnsanı ve Akademik Etkinliklerde Etik: Bilim insanı, akademik yaşamının bütün evrelerinde ve öğretim, yönetim ve akademik değerlendirmelere ilişkin görevlerde bilimsel liyakati temel ölçüt olarak kabul eder, etik kurallarının dışına çıkmaz ve bu kuralların dışına çıkılmasına göz yummaz.

Bilim İnsanlarının Sorumlulukları

•              1. Araştırmanın tasarımı ve yürütülmesinde en yüksek mesleki standartlara sahip olmak

•              2. Araştırmanın yapılışı ve bulguların analizi sırasında özeleştiri, dürüstlük ve açıklığı elden bırakmamak

•              3. Aynı konu üzerinde araştırma yapmış ve yapmakta olan diğer araştırmacılara karşı, onların katkılarını içtenlikle ve açıkça teslim edici bir tavır içinde olmak; bu tavırlarını bilimsel makale yazımında tam olarak korumak.

Bilimsel Yanıltma Biçimleri

•              YALANCILIK(Fraud)

•              UYDURMACILIK (Fabrication)

•              ÇARPITMA, SAHTECİLİK (Falsification)

•              BİLİMSEL AŞIRMA (Plagiarism)

•              ÇOKLU YAYIN (Duplication)

•              DİLİMLEME (Least Publishable Units)

•              HAYALİ/ONURSAL YAZARLIK (Ghost/ Honorary
Authorship

•              ARMAĞAN YAZARLIK (Gift Authorship)

•              YAZARLIK HAKKI

Bilimsel yanıltma (scientific misconduct)

•              Bilimsel yanıltma (scientific misconduct) araştırmanın değerini veya güvenirliğini azaltan her türlü girişim

•               Ancak, bu tanımı yaparken disiplinsiz ve düzensiz araştırma (sloppy research) kavramı ile bilimsel yalancılık/yanıltma (fraud) kavramını birbirinden ayırmak gerekir

DİSİPLİNSİZ ARAŞTIRMA ( SLOPPY RESEARCH)

•              Disiplinsiz ve düzensiz araştırma yapan bir araştırıcı, araştırma planlanmasını, uygun metod seçimini, metodları uygulamasını, sonuçların analizini ve yorumunu bilmemektedir.

•              Araştırıcı, iyi niyetli " olarak yaptığı yanlışlarının "farkında değildir ve yanlışlarını bilmeden güvenilir olmayan sonuçlar üretmektedir.

•              Bu özellikteki bilimsel yanıltmalar iyi ve disiplinli bir araştırma eğitimi sonucu düzeltilebilir ve bu tür araştırıcılar bilime olumlu bir yaklaşımla kazandırılabilmektedir.

Bilimsel yanıltma ,saptırma veya yalancılık  (Fraud)

•              Araştırıcının bilinçli olarak ve amaçlı bir yaklaşımla çalışmanın metod veya sonuçlarını "kötü niyetle" saptırması ve değiştirmesi demektir

Uydurma, Yalan Yazma veya Yoktan Var Etme (Fabrication)

•              Verilerin "saptırılması“ veya varolmayan bilgilerin/verilerin "yoktan var edilmesi"

•               İngilizce'de fabrication,falsification "desk -research" veya "dry - lab“

•               Araştırıcının deneysonuçlarıyla “oynayarak”ya da hiç deneyyapmaksızın “sağladığı”; sahte veriler.

Çarpıtma Sahtecilik (Falsification)

•              Değişik sonuç verebilecek şekilde araştırma materyalleri,cihazlar, işlemler ve araştırma kayıtlarında değişiklik yapmak veya sonuçları değiştirmek

•              Burada ya doğrudan doğruya deney verileri üzerine bazı istatistik manipulasyonlar yapılmıştır, ya da ortaya çıkan verilerin en uygun olanları alınıp uygun olmayanları atılmış, ve bilimsel varsayımlar güçlendirilmeye çalışılmış

•               Bu gibi sahtecilik olguları muhtemelen daha sıktır; çünkü bunların ortaya çıkartılması zordur. Bu nedenlerle ciddi bilim dergileri verilerin ve kullanılan istatistik yöntemlerin çok ayrıntılı şekilde yazılmasını isterler.

Plagiarism (Bilimsel Aşırma)

•              Başkalarının fikir, yazı ve çalışmalarının bir kısmını veya tamamını kaynak kişilere gereken şekilde atıf yapmadan (sitasyon kullanmadan) bireyin kendisininki gibi göstermesi, sunması, söylemesi veya yayınlamasıdır

•              Aşırmacılık açısından bilimsel yayın ile popüler-eğitimsel yayın arasında bir ayrım yapanlar

•              Popüler yayınlarda yazarın daha serbest ve özgür bırakılması gerektiğini öne sürenler vardır.

•              Aşırma popüler yayınlarda da etik dışı davranış kapsamına girer.

•              Burada bilimsel bilgi, bilim topluluğundan çıkarılarak daha geniş bir topluluğa - topluma, kamuoyuna- sunulmaktadır.

•              Topluma yönelik kitap ve makalelerde de diğer bilim insanlarının bilimsel ve düşünsel etkinliklerinin ürünlerine aynı derecede saygı göstermek gerekir

Duplikasyon (Duplication):

•              Aynı araştırma sonuçlarını birden fazla dergiye yayım için göndermek veya yayımlamak

Dilimleme (Least PublishableUnits)

•              Bir araştırmanın sonuçlarını, araştırmanın bütünlüğünü bozacak şekilde ve uygun olmayan biçimde parçalara ayırarak çok sayıda yayın yapmak

Hayali (Sanal veya Gölge) Yazarlık (Ghost Authorship) veya Onursal Yazarlık (Honorary Authorship)

•              Konusunda tanınmış bir bilim adamını yazar listesine sokarak çalışmanın bilimsel dergide daha kolaylıkla kabul edilmesini sağlanabileceği düşüncesi

•               Oysa, esas çalışmaya katılanların saygınlığı veya güvenilirliği bu onursal yazar nedeni ile azımsanmış olmaktadır.

Armağan Yazarlık (Gift Authorship)

•              Burada çalışmayı asıl yürüten araştırıcı, bu çalışma ile hiç ilgisi olmayan veya pek az ilgisi olan kişileri yazar listesine ekler

•              Zorla ; bir araştırıcının bazı hocalarını yayın listesine koymaya zorlanması

•              Yayın sayılarını artırmak için bazı anlaşmalı grupların oluşturulmasında görülür. Örneğin, tıpta birbirine yakın A,B ve C bilim dallarında, her grup yaptığı çalışmaya diğer çalışma gruplarının adını ekler. Böylece araştırıcıların yayın listeleri kabartılır

•              Bilim Atıf Dizini (Science Citation Index - SCI) taraması altındaki hakemli dergilerde editörler, yazarlar listesindeki her yazarın çalışmaya olan katkısının açık bir şekilde belirtilmesini istemektedir.

Yazarlık Hakkı

•              Varsayımın oluşturulmasında ve araştırma tasarımında,verilerin yorumlanmasında

•               Araştırma taslağının yazılmasında ve entelektüel - eleştirel açıdan gözden geçirmekte

•              Yayınlanacak hale getirilmesinde katkıda bulunmuş olmayı gerektirmektedir.

•              Yazarlık hakkı,  ancak bu aşamaların tümünde önemli katkıda bulunmakla gerçekleşebilir.

•              Sadece araştırma desteğinin elde edilmesi aşamasında katılmış olmak,

•              Sadece verilerin toplanmasında çalışmak,

•              Sadece araştırma grubunun genel denetimini sürdürüyor olmak, Yazarlık Hakkı Yaratmaz 

ARAŞTIRMADA HATA

ARAŞTIRMADA HATA

•         Hata; araştırma sonuçlarını, araştırma süreci içinde, araştırmanın doğru ve güvenilir sonuçlara ulaşmasını engelleyen etmenlerdir.

ARAŞTIRMALARDA EN ÇOK YAPILAN HATALAR

•         1) Planlama hataları

   Araştırmaların belli bir düzen ve yöntem dahilinde yapılmaları gerekmektedir. Her aşamanın planlanması yeterli bir araştırma grubu tarafından, objektif olarak yapılmalıdır.

•         2) Yöntem hataları

   Veri toplama yönteminde ve analiz yönteminde karşımıza çıkmaktadır.

•         3) Veri-Ölçme hataları

ü  -Tesadüfi hatalar: Tesadüfi olarak çeşitli öngörülemeyen unsurlardan kaynaklanan hatalardır.

ü  -Sistematik hatalar: Anket formu ve soru ölçeğinin tasarımından ve araştırma dizaynından gözden kaçırılan bir nokta sebebiyle tüm ölçümlerde kendini yineleyen hata kaynaklarıdır.

§  Ölçüm işlemlerinden kaynaklanan hatalar,

§  Ölçüm yapan kişiden kaynaklanan hatalar,

§  Deneklerden kaynaklanan hatalar,

§  Görüşmeciden kaynaklanan hatalar.

ü  3) Örneklem hataları

ü  Örnekleme yönteminin yanlış seçimi ya da örneklemenin hatalı yapılışı,örneklemin evreni temsil etme gücünü olumsuz etkileyecektir.

ü  Evren/uzay belirleme hatası

ü  Örneklem çerçeveleme hatası

ü  4) Yorumlama hataları

ü  Veri işleme kayıtlarından kaynaklanan hatalar

ü  Verilerin çözümleme yanılgılarından kaynaklanan hatalar

ü  Çözümlenen verilerin yorumlama hataları

ü  5) Yan tutma

    Araştırmanın her aşamasında gelişebilecek bir hata türüdür. Örneklem seçerken, veri toplarken, ve ölçümleri yaparken karşımıza çıkabilir.

ARAŞTIRMANIN PLANLANMASI

•         Planlama sadece konu belirleme tayini değil bir taslak olarak tüm çalışma sürecini içerir.

Bilimsel araştırma her konudaki problemi bilimsel yöntem uygulayarak çözmektedir. O nedenle araştırmanın aşamaları bilimsel yöntemin aşamalarıyla aynıdır

A)PROBLEMİN BELİRLENMESİ

•         Konu seçimi

•         Konu olarak seçilecek araştırma problemi araştırmacının ilgisini çekebilmeli, ve araştırmacının o alanda bilgi birikimi olmalıdır.

•         Konu seçiminde dikkate alınacak

•         Genel ölçütler:

•         Önemlilik

•         Yapılabilirlik

•         Özgünlük

•         Anlamlılık

Kaynak tarama

•         Araştırma konusunun belirlenmesi için başlayan, daha sonra araştırmanın her aşamasında gerek duyulan kaynak tarama işlemi araştırma tamamlanıncaya kadar devam etmektedir.

•         Bilgi toplamak için aşağıdaki kaynak alanlarına başvurulabilmektedir:

•         Araştırma kurumları

•         Kütüphaneler- müzeler- arşivler

•         Çeşitli kurumlar

•         Bilimsel toplantılar

•         Doğa ve toplum

•         İnternet

Araştırmanın Amacı

•         Yapılan araştırma sonucunda erişilmek istenen sonuç (amaç) belirtilmelidir.

•         Konu iyi tanımlanmışsa, amaç açık bir şekilde ortaya çıkacaktır. Ancak yine de amacın, yanlış anlamaya yol açmayacak, açık ve anlaşılır bir  şekilde belirtilmesi uygun olur. Amaç, araştırma probleminin somutlaştırıldığı ve araştırma için yön tayin eden bir ifadedir.

•         Bir araştırma, aranan bilginin türüne göre başlıca üç amaca yönelik olabilir:

–        Araştırma bir durum saptama (tanımlama),

–        Bir ilişkiyi arama ( açıklama)

–        Ya da bir varsayımı sınama (genelleme) amaçlarıyla yapılabilir.

Problem seçimi

•         Bireyi fiziksel veya düşünsel yönden rahatsız eden, kararsızlık ve birden çok çözüm yolu olasılığı görülen her durum bir problemdir.

Problem seçiminde kriterler:

q   Yenilik:Problem orijinal mi?

q   İlgililik: Araştırmacı, konuyla ilgili mi?

q  Alanda yeterlilik: Araştırmacının, araştırılan konuya ilişkin bilgisi, sonuçları değerlendirmeye yeterli mi?

q  Yöntem ve teknik bilgilerde yeterlilik: Araştırmacı, verilerin toplanması ve değerlendirilmesinde gerekli yöntem ve teknik bilgisine sahip mi?

q  Araştırıcı yapı yeterliliği: Sorumluluk alma, risk alma gibi yeterlilikler ve bazı yetenekler gerektirmektedir

q  Zaman ve İmkan Yeterliliği : Araştırmanın tamamlanabilmesi için gerekli zaman, eleman ve mali güç var mı? Araştırmanın bu sebeplerden dolayı yarıda kesilmemesine güvence sağlandı mı?

q  İnsansal kaynaklar: Araştırma grubunun, çözülmesi beklenen problemi nitelik ve nicelik açısından çözebilecek yeterliliğin belirlenmesi gerekmektedir.

Araştırma probleminin yazılması

Yazılan araştırma problemi:

•         Sade ve açık bir dil ile,

•         Soru cümlesi şeklinde,

•         Problem net ve belirgin,

•         Araştırmanın sınırlılıklarını,

•         Bulguların genellenebileceği evreni kapsamalıdır.

•         Araştırmanın sınırlarının belirlenmesi konusunda değişkenlere bakmak gerekmektedir.

•         Bağımsız değişken :Araştırıcı tarafından seçilen, bağımlı değişken üzerindeki etkisi öğrenilmek istenen değişkendir.

•         Bağımlı değişken: Bağımsız değişkenlerin etkilemesi beklenen değişken olarak tanımlanabilir. Araştırmada açıklanması istenen durumu simgeler.

•         Kontrol değişkenleri: Bağımsız değişkenlerin dışında, bağımlı değişkenleri etkileme olasılığı kuvvetli olan değişkenlerdir.Gürültü, ışık vb.

•         Problem konusuna ilişkin kaynakların taranması aşaması

   Araştırıcı araştırma konusuna ilişkin kaynak taraması yapar

•         Araştırmanın amacı gereği ve öneminin açıklanması aşaması

   Araştırmanın önemi, araştırmadan elde edilecek kuramsal ya da pratik sonuçların, yararları, bilime ya da yaşantımıza katkıları planlamada yer almalıdır.

•         Hipotez kurma aşaması

 Hipotez, bir olayı veya birtakım olayları açıklayabilmek için henüz doğruluğu ya da yanlışlığı test edilmemiş, fakat test edilebileceği umulan kuramsal fikirdir. Gerçekliği sınanacak yargıdır.

•         Araştırmanın amacını gerçekleştirebilmesi için kurulan hipotezlerin kullanılabilir olmaları gerekir. Bunun için de hipotez aşağıdaki özellikleri sağlamalıdır :

•         Mantıksal ve akla uygun olmalı

•         Kavramca açık ve anlaşılır olmalı

•         Belli bir probleme yeterli bir cevap niteliği taşımalı

•         Yakından ilişkili olgular arasında bağıntı kurmalı

•         Pratik bir gereksinimden doğmalı ve yararlı olmalı

•         Red de edilebilecek biçimde kurulmalı

•         Gerçeklenebilir olmalı

•         Eldeki tekniklerle ilişkisi kurulmalı

•         Kuramsal bir temele dayandırılarak oluşturulmalı

•         Varsayımın olgusal veya gözlenebilir (ampirik) içeriği bulunmalı

•         Araştırma yöntemini belirleme aşaması

Araştırma yöntemi: araştırma amacının nasıl gerçekleşeceğini ifade eder.Problemin hangi yolla çözüleceği, çözüme uygun tekniklerin neler olduğu, araştırmanın hangi yaklaşımla ele alındığı yöntemle açıklanır.Araştırmanın güvenilirliği uygun yöntemin seçimine bağlıdır.

•         Evren ve örneklem seçimini belirleme aşaması

Örneklem seçimi bilgi deneyim beceri isteyen bir uzmanlık çalışmasıdır.Bu nedenle örnekleme planı bir istatistik uzmanı ile yapılmalıdır.

•         Verilerin elde edilmesi aşaması

Bu aşamada araştırmaya uygun olarak seçilen veri toplama yöntemiyle elde edilen bilgiler kayıt edilerek veri haline getirilir.

•         Verilerin analiz aşaması

Toplanan veriler kodlanır, gruplanır, tablo yada grafik haline getirilir, genel istatistiksel yöntemlerle değerlendirilir.

•         Verilerin yorumlama aşaması

İşlenen ve analiz edilen verilerin objektif kurallar doğrultusunda  yorumlanması aşamasıdır.Araştırma problemine çözüm önerisi ancak bulguları doğru yorumlama sonucu ortaya çıkar.

•         Araştırma raporunu yazma aşaması

Elde edilen bulguların ve varılan yargının bilime yapacağı katkı düşünülerek araştırmanın okuyucuya sunulması aşamasıdır.

VERİ TOPLAMA YÖNTEMLERİ

VERİ TOPLAMA YÖNTEMLERİ

l  Veri ölçmeye dayanır.

l  Ölçme

            Kavram

            işlem

            ürün

l  Ölçme olgulara,bireylere ya da bir özelliğe belirli standartlarda sembolik değerler verme sürecidir.

l  İyi bir ölçme;

          Araştırma konusuna uygun ölçme yönteminin seçilebilmesi.

            Olay ve objelerin doğru ve duyarlı ölçülebilmesi.

l  Veri toplama yöntemleri

            Nicel

            Nitel

Anket Yöntemi        

l  Anket belli bir amaç ve plana göre düzenlenmiş sorular listesi olup veri toplamada en çok kullanılan yöntemlerden biridir.

l  Bunun nedenleri

     -Yoğun veri    -Daha büyük örneklem    -Bireysel özellikler    -Ekonomik    -Hızlı 

l  Araştırmalarda görülen ölçüm ve cevaplama hataları anket yöntemine kuşkuyla yaklaşılmasına neden olur.

l  Ancak belli ilkeler dikkate alınarak yapılan bir anket çalışmasında bilginin sağlıklı olması ve hataların en aza indirgenmesi mümkündür.

l  Araştırmacı anketi hazırlarken şu kurallara azami dikkati göstermelidir:

Genel Kurallar

l  Araştırmacı ön hazırlık yapmalı

l  Konuya hakim olmalı

l  Araştırmanın hitap edeceği kitle doğru belirlenmeli

Biçimsel Kurallar

l  Anketi cevaplayan kişinin kimliğini ortaya çıkarmaya dair sorulardan kesinlikle kaçınılmalıdır

l  Sorular basit,yalın ve sade olmalıdır

l  Açık uçlu sorulardan kaçınılmalıdır

l  Sorulara verilebilecek tüm cevaplar şıklarda olmalıdır

l  Evet,hayır,bazen gibi iki üç şıklı cevaplı sorulardan kaçınılmalıdır

l  Sorular dolaylı sorulmalı aralara kontrol soruları konulmalıdır

l  Soru sayısına dikkat edilmeli en fazla 35 soruda bitirilmelidir

l  Örneklem nicelik açısından evreni temsil etmelidir

Soru Kağıdının Hazırlanması

l  Anket soruları hazırlanırken iki temel ilke vardır.

Temel İlke I:Sorular araştırmanın amacını belirleyen değişkenlere uygun olmalıdır.

Temel İlke Il:Her soru araştırmada ele alınan yalnız tek bir değişkenin ölçülmek istenen niteliğini belirleyici olmalıdır.

Soru Türleri

Kapalı Uçlu Sorular

            Bu tür sorularda cevap seçeneklerde verilir

l  Evet Hayır / Olumlu Olumsuz / Var Yok

l  Çoktan seçmeli

l  Sayısal ölçek ya da Likert tipi

            Avantajları

l  Cevapların aynı olması karşılaştırmayı kolaylaştırır

l  Verilerin bilgisayara girilmesi kısa zaman alır

l  Cevabın belli olması alakasız cevapların gelmesini engeller

l  Maliyer ve zaman yönünden ekonomiktir

            Dezavantajları

l  Cevaplardan biri rastgele işaretlenebilir

l  Cevaplayıcılar kendilerine en yakın gelen cevabı işaretler aradaki farklılıklar belli olmaz

l  Soruların deneklerce doğru anlaşılıp anlaşılmadığı denetlenemez

l  Açık Uçlu Sorular

            Bu tarz anketlerde cevaplayıcıya istediği cevabı verme hakkı tanınmaktadır.O yüzden sorular dikkatle hazırlanmalı kelimeler dikkatle seçilmelidir.

            Avantajları

l  Derinliğine bilgi edinilmesi

l  Beklenmeyen verilerin toplanması

            Dezavantajları

l  Araştırmayla alakasız cevaplar gelmesi

l  İstatistiki analiz için sınıflandırılması gereken cevapların yanlış kodlanma ihtimali yüksektir

l  Açık uçlu sorular için normalde daha fazla zamana ihtiyaç vardır

1-   Demografik Sorular:

l  Cinsiyetiniz nedir?

l  Kaç yaşındasınız?

l  Medeni durumunuz nedir?

2-   Olgusal Sorular:

a)   Bilgi Soranlar

l  Kemik sentezi için hangi besinler alınmaldıır?

l  Stratosfer kaçıncı katmandır?

l  İrasyonel sayılar nedir?

b)   Davranış Soranlar

l  Çocuğunuzu kaç yaşına kadar emzirdiniz?

l  Büyüklerin yanında oturma şeklinize dikkat eder misiniz?

l  Beyaz çamaşırlarda leke çıkartmak için ne kullanırsınız?

3-   Yargısal Sorular

l  Fakülte yönetimi öğreniclerin problemleri ile ilgileniyor mu?

l  Sizce yeni değerlendirme sistemi öğrenciden yana bir sistem midir?

l  Okulunuzdaki eğitim kalitesi düzeyi nasıldır?

Soru Yazımında Temel İlkeler

l  Amaca cevap vermeli

l  Kısa ve basit olmalı

l  Karmaşık ve farklı kavramlar içermemeli

l  Bir soru yalnız bir konu içermeli

l  Fonksiyonel olmalı

l  Geçerli olmalı

l  Güvenilir olmalı

l  Evreni temsil etmeli

l  Temsil gücü zayıflatılmamalı

l  Anket formunun düzenlenmesi

Anketör

            Soru kağıdı araştırmacı tarafından uygulanabildiği gibi geniş çaplı araştırmalarda anketör tarafından da uygulanabilir.Veri toplama yönetimi kendisine ait olduğundan dolayı araştırma için hayati önem taşıyan bir pozisyondur.

l  Anketör Seçimi

-Dikkatli   -Dürüst   -Yan tutmayan   -Araştırma konusunun gerektirdiği kişisel,fiziksel özelliklere,zeka ve bilgi düzeyine sahip olmalıdır

l  Anketör Eğitimi

            Anketör eğitimi dört aşamadan oluşur

l  Araştırmanın konusu ve amacı

l  Veri türleri ve özellikleri

l  Anket yöntemi

l  Anketin incelenmesi

                        -Her sorunun nasıl sorulacağı

                        -Her cevabın nasıl işleneceği

                        -Kodlama ve denetimin nasıl yapılacağı

                        -Kayıtların (açık uçlu soru) nasıl yapılacağı

l  Anket Ön Test / Ön Uygulama

            Alan uygulamasına geçilmeden önce anketin test edilmesi gerekir.Bu uygulamayla her bir sorunun etkinliği ve veri toplama aracının toplam etkinliği değerlendirilir.

Soru Kağıdı Düzeni

l  Monotonluğu kaldırmak için aynı sayfada farklı yazı tipleri

l  Yazı tipinin yumuşak, dolgun ve kolay okunur olması

l  Görüşmecinin notları, soruların yanıtları ve cevapların kodlanabilmesi için boş yer

l  Soru sayfasının bütünlük ve estetik açıdan hoş bir görüntü yaratması, göze hitap etmesi

l  İdeal büyüklükte olması(A4 büyüklüğünde bir kağıdın ikiye katlanarak elde edilen ölçü(A5) ile sınırlandırılması

l  Soruların genelden özele, kolaydan zora sıralanması

l  İlgili soruların bir araya getirilerek cevaplayıcının bir konu üzerinde odaklanmasını sağlamak

l  Ayırma ve kontrol sorularıyla sorular denetim altında tutulmalı

l  Anket Uygulama Yöntemleri

            Anket uygulamalarında hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın öncelikle nitelikli bir ön hazırlık yapılmalıdır.

            Bu kapsamda yapılan çalışmalar

v  Uygulama bölgesinin mahalle,cadde,sokak yerleşim alanları,yol durumu,nüfus yoğunluğu,yapısal özellikleri(homojen/heterojen)

v  Örneklem büyüklüğü ve nitelikleri

v  Uygulama aşamasına ilişkin bütçe ve diğer kaynakların bilgisi

v  Görüşme Yöntemi

v  Görüşme yönteminde

v  Anket uygulama bölgesine ulaşım durumu

v  Görüşmeci ve denetçi sayısının denetlenmesi

v  Görüşmenin ortalama süresi

v  Görüşme gün ve saatleri önceden belirlenmelidir

v              Avantajları

v  Anketörün gözlem yapabilmesi

v  Cevaplanma oranının çok yüksek olması

v  Cevaplayanın kontrol edilebilir olması

v  Uygulama esnasında düzeltme yapılabilir olması

Gönderme Yöntemi

Örneklem grubu geniş bir bölgeden seçildiğinde anket deneklere çeşitli yollarla gönderilmektedir.Bu yollar  posta,internet,kamu kurum ve kuruluşlarının merkez ve taşra teşkilatları,şirket,dernek,vakıf vb birimlerin ulaşım kanallarıdır.

Tüm cevaplayıcılara anketlerle birlikte kişisel bir bilgilendirme mektubu gönderilmelidir.

Gönderme işlemi tek tek postayla gönderilmediği durumlarda ilgili alıcılara çok detaylı bilgi verilmelidir.Gönderim yöntemi özellikle posta ile yapılanlarda geri dönme oranları oldukça düşük olmasına rağmen soru kağıtlarının yüksek oranda geri dönüşünü sağlamak amacı ile gerekli önlemler alınmalıdır.

-Avantajları

v  Çok geniş kitlelere hızlı ulaşılır

v  Görüşme yöntemine göre daha az kaynak gerektirir

-Dezavantajları

v  Geriye dönüş oranı düşüktür

v  Kimin ya da kimlerin hangi etkiler altında

v  Yanlış anlama,algılama,yorumlama hataları düzeltilemez

v  Cevapların güvenilirliği kuşkuludur

Telefon Yöntemi

Telefon yöntemi anket yönteminde pek fazla kullanılmamaktadır.Küçük örneklem gruplarında, bilgiye hızlı ulaşılmak istendiğinde ve problemin acilen çözülmesi gerektiği uygulanmaktadır.Soruların sayısı 15-20 dakika sürecek şekilde belirlenmelidir.

-Avantajları

v  Bilgiye çok hızlı ulaşılır

v  Cevaplayıcı kontrol edilebilir ve düzeltilir

-Dezavantajları

v  Uygulama sürecinin karmaşık bir yapısı olduğundan uygulama sırasında ciddi problemlerle karşılaşılabilir

Deneysel Yöntem

Deneysel yöntem, bir araştırma konusuna ilişkin veri elde etmek amacı ile araştırıcının kontrolünde, neden-sonuç ilişkilerini belirlemeye dönük, toplanmak istenen verilerin üretilmesi çalışmalarıdır.

Diğer veri toplama yöntemlerinde var olan durum çeşitli yöntemlerle gözlenmekte, belirlenmektedir.Deneysel yöntem ise etkenin etkene yaptığı etkinin ölçümünü ve o verilerin karşılaştırılarak bir sonuca ulaşmaya çalışır.

Deneysel yöntemde veriler var olan veriler değildir.Oluşturulan, somut verilerdir. 

Bu veriler, bağımsız değişkenlerin bağımlı değişkeni etkilemesi, kontrollü koşullarda sistemli değişiklikler yapılması ve sonuçların izlenmesi, bağımsız değişkenlerdeki sistemli değişmelerin bağımlı değişkeni nasıl etkilediğinin belirlenmesi sonucunda oluşur.

l  Tek değişkenli deneylerde denenmek istenen bir tek değişken vardır diğer koşullar stabildir.

l  Çok değişkenli deneylerde bir çok bağımsız değişkenin birlikte etkileri saptanmaya çalışılır.

Türleri

Deneysel Veri Toplamada Kontrol

Her deney bağımlı, bağımsız ve kontrol değişkenlerinden oluşur.

Nedensellik(sebep) Etkenleri

l  Birlikte değişim ilişkisi

l  Nedensel değişim ilkesi

-Birlikte değişim ilişkisinde, değişkenlerden hangisinin neden hangisinin sonuç olduğu belirgin değildir.

-Nedensel değişim ilişkisinde, bir olayın oluşması başka bir olaya bağlı ise, bu iki olay arasında sebep-sonuç ilişkisi bulunmaktadır.Susuzluğu gidermek için su içmek gibi.

Deneysel Ortamlar

Deneysel çalışmalarda ya doğal ortam(alan) ya da düzenlenmiş deney ortamları(laboratuar) bulunmaktadır.

Deney Uygulama İlkeleri

v  Tarafsız olmak

v  Kontrol grubu oluşturmak

v  Değişkenleri kontrol etmek

v  Yeterli sayıda denek kullanmak

v  Uygun denek seçmek

v  Uygun deney düzeni belirlemek

Gözlem Yöntemi

Gözlem; doğal yaşam içinde, durum, olay, olgu, çeşitli oluşum ve canlı varlıkları, belli amaçlara yönelik gözleme, izleme ve kaydetme işlemidir.

Yoğun yapılmalıdır ve doğal olduğundan objektif veriler içerir.

Gözlemci ve gözlenen olarak iki taraf bulunur.

Türleri ise;

                              -Katılımlı gözlem

                               -Katılımsız gözlem’dir.

Veri Toplama İlkeleri

Ø  Gözlemin başarısı gözlemcinin yeteneği ve teknolojisinin duyarlılığıyla doğru orantılıdır

Ø  Farklı gözlemciler kullanılarak gözlemciler arasında bir standart oluşturulmaya çalışılınır

Ø  Gözlem ünitesinin yakından gözlenmesi her durumda sağlanmalıdır

Ø  Kayıt materyallerinin sürekli ve sağlıklı çalışması sağlanmalıdır

Ø  Gözlem durumunun doğal atmosferi korunmalıdır

Gözlem Ünitesi ve Araçları

Gözlem Ünitesi

Gözlem ünitesi, gözlenmesi amaçlanan oluşumların bulunduğu alandır.İki temel ölçüte dayanır.Gözlenebilirlik ve anlamlılık.

Gözlem Araçları

İki gruptan oluşur.

v  Yardımcı gözlem araçları

q  Gözlem kayıt formu

v  Gözlemcinin duyu organları çoğu zaman duyarlı;ancak yeterli olmamaktadır.Bu yüzden duyarlılığı arttırmak için yardımcı araçlarada gerek duyulmaktadır

q  Gözlemci için bir yol gösterici olan ve bilgilerin kaydedilmesi ve sayısallaştırılmasını sağlayan gözlem formu her araştırma için özel hazırlanmalıdır.Kısa ve anlaşılır olmalıdır.Çünkü bu form yöntemin derecelendirme ölçeği işlevini görmektedir.Ancak mutlaka bir ön çalışma ile kontrol edilmelidir.